মোহন সোনোৱাল ছাৰ : এক গহীন,উদাৰ আৰু নিৰপেক্ষ ব্যক্তিত্ব

 মোহন সোনোৱাল ছাৰ : এক গহীন,উদাৰ আৰু নিৰপেক্ষ ব্যক্তিত্ব

                                                                     - বীৰ্কে বি থাপা

     মোহন সোনোৱাল ছাৰৰ সৈতে মোৰ পৰিচয় বৰ বেছি দিনৰ নহয়। তেখেতৰ নাম মই প্ৰথম শুনা পাইছিলোঁ 2007 চনত। সেই সময়ছোৱাত ডিব্ৰুগড়ত অনুষ্ঠিত 'সোনোৱাল -কছাৰী সাংস্কৃতিক মহোৎসৱ ' উপলক্ষে প্ৰকাশিত স্মৃতিগ্ৰন্থ 'সোনোৱাল সুবাস'ত মোৰ এটা লেখা প্ৰকাশ পাইছিল।সোনোৱাল জনগোষ্ঠীৰ প্ৰথম গৰাকী সাহিত্যিক পেঞ্চনাৰ প্ৰয়াত দণ্ডীধৰ ফাটোৱালীদেৱৰ সম্পৰ্কত লিখা মোৰ সেই লেখা ইতিপূৰ্বে কোনোবা এখন কাকতত প্ৰকাশ পাইছিল।কেনেকৈ লেখাটো 'সোনোৱাল সুবাস'ত প্ৰকাশ পাইছিল ক'ব নোৱাৰোঁ।খুৱ সম্ভৱ মোহন সোনোৱাল ছাৰে কেনেবাকৈ সংগ্ৰহ কৰি স্মৃতিগ্ৰন্থখনত প্ৰকাশ কৰি দিছিল।ডুমডুমা মহাবিদ্যালয়ৰ বেণু বড়া ছাৰৰ পৰা জানিব পৰা মতে স্মৃতিগ্ৰন্থখন মোলৈ মোহন সোনোৱাল ছাৰেই পঠিয়াই দিছিল।সেইদৰেই ছাৰৰ নামৰ সৈতে মোৰ পৰিচয় ঘটিছিল। 

      তাৰ পাছত প্ৰায় পোন্ধৰ বছৰ পাৰ হৈ গৈছিল। ছাৰৰ সৈতে মোৰ চাক্ষুস পৰিচয় ঘটে 2022 চনত।সেইবছৰ আমালৈ আমন্ত্ৰণ আহিল ডুমডুমা মহাবিদ্যালয়ত অনুষ্ঠিত 'সোনোৱাল সাহিত্য সভা' ৰ অনুষ্ঠান এখনলৈ। তাতেই প্ৰথমবাৰৰ বাবে লগ পাইছিলোঁ মোহন সোনোৱাল ছাৰক।বগা ধুতি-পাঞ্জাৱী পৰিহিত ,গহীন-গম্ভীৰ ,মৃদুভাষী এইগৰাকী লোকৰ ব্যক্তিত্বত মই প্ৰথম সাক্ষাততে অতিশয় মুগ্ধ হৈছিলোঁ। সেই প্ৰথম সাক্ষাততে তেখেতে 'সোনোৱাল সাহিত্য সভা'ৰ ভৱিষ্যত পৰিকল্পনা আৰু কাৰ্যপন্থা সম্পৰ্কত জনাইছিল আৰু এক বিশেষ কাৰ্যক্ৰমণিকাত মোৰ সহযোগ বিচাৰিছিল।তাৰ পাছৰ পৰাই তেখেতৰ সৈতে মোৰ সঘনে টেলিফ'ণিক যোগাযোগ হৈছিল।

      লাহে লাহে ছাৰক কেইবাখনো সভাত লগ পাইছিলোঁ।'সোনোৱাল সাহিত্য সভা'ৰ কেইবাখনো অনুষ্ঠানলৈ তেখেতে মোক আমন্ত্ৰণ জনাইছিল।তেখেতৰ অনুৰোধ উপেক্ষা কৰিব নোৱাৰিয়েই 'সোনোৱাল সাহিত্য সভা'ৰ অনুষ্ঠানসমূহত অংশগ্ৰহণ কৰাৰ উপৰিও সভাৰ দ্বাৰা প্ৰকাশিত বিভিন্ন গ্ৰন্থ-স্মৃতিগ্ৰন্থ আদিত আমি কেইবাটাও লেখা লিখিছিলোঁ।

     সময় বাগৰি যোৱাৰ লগে লগে ছাৰৰ সন্দৰ্ভত বহুকথাই জানিব পাৰিছিলোঁ ।ডিব্ৰুগড়ৰ টেঙাখাট অঞ্চলৰ সমাজ,শিক্ষা, সাহিত্য,সংস্কৃতি আদি সকলো ক্ষেত্ৰৰে এগৰাকী বিশিষ্ট ব্যক্তি মোহন সোনোৱাল ছাৰ আছিল টেঙাখাট উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়ৰ অধ্যক্ষ। টেঙাখাট আঞ্চলিক ছাত্ৰসন্থাৰ প্ৰতিষ্ঠাপক সভাপতি হোৱাৰ উপৰিও তেখেতে 'সদৌ অসম সোনোৱাল কছাৰী ছাত্ৰ সন্থা'ৰ সভাপতি আৰু সম্পাদকৰ দায়িত্ব তথা টেঙাখাট শাখা সাহিত্য সভা,ডিব্ৰুগড় জিলা মইনা পাৰিজাত ,ডিব্ৰুগড় জিলা মৃদংগীয়া গায়ন-বায়ন সংস্থা,ডিব্ৰুগড় জিলা অধিবিদ্যা পৰিষদ আদি বহু অনুষ্ঠান-সংগঠনৰ নেতৃত্ব বহন কৰি আহিছে।1951 চনত জন্মগ্রহণ কৰা ছাৰে আজি সত্তৰোৰ্দ্ধ বয়সতো সোনোৱাল সমাজৰ শিক্ষা-সাহিত্য আৰু সাংস্কতিক উন্নয়নৰ কথা চিন্তা কৰি অবিৰতভাৱে আৰু অক্লান্তভাৱে কাম কৰি আহিছে।

     1951 চনত জন্মগ্ৰহণ কৰা মোহন সোনোৱাল ছাৰে ডিব্রুগড় বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা অসমীয়াত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰাৰ পাছত টেঙাখাট উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়ত বিষয় শিক্ষক হিচাপে কৰ্মজীৱন আৰম্ভ কৰিছিল যদিও অসমৰ অন্যতম এক প্ৰাচীন জনগোষ্ঠী সোনোৱালসকলৰ আৰ্থ-সামাজিক,শৈক্ষিক-সাংস্কৃতিক উন্নয়নৰ কথা তেখেতে সততে চিন্তা কৰিছিল।আৰু সেইবাবেই সোনোৱাল জনগোষ্ঠীয় বিভিন্ন অনুষ্ঠান-সংগঠনৰ সৈতে তেখেত বহু আগৰে পৰা জড়িত হৈ আহিছিল।অকল সেয়ে নহয়,সাহিত্যৰ ক্ষেত্ৰতো তেখেতে বিশেষ অৱদান আগবঢ়াইছে।বহুকেইখন তথ্যসমৃদ্ধ আলেচনী,মুখপত্ৰ,স্মৃতিগ্ৰন্থ,প্ৰৱন্ধ সংকলন আদি সম্পাদনা কৰাৰ উপৰিও তেখেতে নিজাববীয়াকৈয়ো গ্ৰন্থ প্ৰকাশ কৰিছে।অনাতাঁৰ কেন্দ্ৰৰ যোগেদিও তেখেতৰ অলেখ কথিকা প্ৰচাৰিত হৈছে।সাহিত্যৰ ক্ষেত্ৰত থকা তেখেতৰ ৰচনাৰ দীঘলীয়া তালিকা আমি ইয়াত পুণৰ উল্লেখ কৰিব বিচৰা নাই।এটা কথা মাথোঁ ইয়াত উল্লেখ কৰিব বিচাৰোঁ যে ছাৰৰ লেখাত বহুবল্কিতা নাথাকে,অৰ্থাৎ সকলো লেখাকে তেখেতে চমুকৈ অথচ স্পষ্ট আৰু তথ্যসমৃদ্ধভাৱে প্ৰকাশ কৰিব বিচাৰে।বহু লেখকৰ ক্ষেত্ৰত সততে দেখা যায় যে তেওঁলোকে অনাৱশ্যকভাৱে লেখাসমূহ দীঘলীয়া কৰে যাৰ বাবে প্ৰকৃত বক্তব্য অনুধাৱন কৰাত পাঠকৰ অসুবিধা হয়।মোহন সোনোৱাল ছাৰৰ লেখাসমূহ এইক্ষেত্ৰত ব্যতিক্ৰম।তেখেতে লিখাৰ আগতে বিষয়সমূহ গভীৰভাৱে অনুধাৱন কৰে আৰু মেদহীনভাৱে নিজৰ লেখাত প্ৰকাশ কৰে।স্বভাৱগতভাৱে তেখেত যেনেদৰে গহীন-গম্ভীৰ,মৃদুভাষী-সেইদৰে তেখেতৰ লেখাসমূহো বহুবল্কিতাৰ পৰা আঁতৰত।

       মোহন সোনোৱাল ছাৰৰ সম্পৰ্কত মই লক্ষ্য কৰা আশ্বৰ্যকৰ এটা বস্তু হৈছে -তেখেতৰ উদাৰ আৰু নিৰপেক্ষ দৃষ্টিভংগী।উল্লেখযোগ্য যে ডাঙৰীৰ সোনোৱাল জনগোষ্ঠীয় সমাজত মোৰ শৈশৱ,কৈশোৰ আৰু যৌৱনৰ দীঘলীয়া সময় অতিবাহিত হোৱাৰ পৰিপ্ৰেক্ষিতত সোনোৱাল কৃষ্টি-সংস্কৃতি-সাহিত্য,সামাজিক জীৱন ইত্যাদি সন্দৰ্ভত যথেষ্ঠ কথা জনা আৰু শিকাৰ সুযোগ মই পাইছোঁ।সোনোৱালসকলৰ স্বভাৱসুলভ উদাৰতাৰ সৈতে মই সৰুৰে পৰাই পৰিচিত। সেই সূত্ৰেই ডাঙৰীৰ প্ৰয়াত দণ্ডীধৰ ফাটোৱালীৰ ঘৰখনৰ সৈতে মোৰ শৈশৱৰে পৰাই এটা অন্তৰংগ সম্পৰ্ক আছিল।সোনোৱাল জনগোষ্ঠীৰ প্ৰথমগৰাকী সাহিত্যিক পেঞ্চনাৰ,অম্বিকাগিৰি যুগৰ জাতীয় পুনৰোত্থানৰ সৰৱ কৰ্মী প্ৰয়াত দণ্ডীধৰ ফাটোৱালীৰ বিষয়ে মই বহুকথাই জানিব পাৰিছিলোঁ তেখেতৰ পুত্ৰ প্ৰয়াত হেম ফাটোৱালীদেৱৰ পৰা। আচৰিত কথা যে হেম ফাটোৱালীদেৱে তেখেতৰ জীৱনকালতে পিতৃ দণ্ডীধৰ ফাটোৱালীয়ে লিখা 'যুগল-মূৰ্তি' উপন্যাসখন মোৰ হাতত গতাই দিছিল এই বিশ্বাসত যে সেই উপন্যাসখন মোৰ হাতত সুৰক্ষিত হৈ থাকিব।উপন্যাসখন দণ্ডীধৰ ফাটোৱালীয়ে লিখিছিল 1924 চনত।ইয়াৰ পূৰ্বে তেখেতে 1922 চনত লিখিছিল 'চপলা' নামৰ প্ৰথমখন উপন্যাস।অসমীয়া সাহিত্যৰ ইতিহাসত 'যুগল-মূৰ্তি'ৰ বৈশিষ্ট্য এয়ে যে ৰাস্না বৰুৱাই 'সেউজী পাতৰ কাহিনী' নামৰ উপন্যাসখন লিখাৰ প্ৰায় 34 বছৰ পূৰ্বেই দণ্ডীধৰ ফাটোৱালীয়ে এই উপন্যাসখন লিখিছিল আৰু অসমীয়া সাহিত্যৰ ইতিহাসত লিপিবদ্ধ নোহোৱা প্ৰকৃত সত্যটো হৈছে যে 'যুগল-মূৰ্তি'য়েই হৈছে অসমৰ চাহ-বাগিচাৰ জীৱন প্ৰতিফলিত কৰা প্ৰথম অসমীয়া উপন্যাস। এই কথা ডুমডুমা মহাবিদ্যালয়ৰ অধ্যক্ষ প্ৰয়াত ৰবীন চৌধুৰী ছাৰৰ পৰা আমি জানিব পাৰিছিলোঁ।সোনোৱাল জনগোষ্ঠীৰ বিশিষ্ট লেখক বংকিম ফাটোৱালী,জ্যোৎস্না সোনোৱাল আদিৰ লগে লগে মই নিজেও বিভিন্ন কাকত-আলোচনী আদিৰ জড়িয়তে দণ্ডীধৰ ফাটোৱালীৰ জীৱন ,কৰ্ম আৰু সাহিত্য সম্পৰ্কত যথেষ্ট লেখা -মেলা কৰি বিষয়বোৰ প্ৰতিষ্ঠাপন কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিলোঁ।'যুগল-মূৰ্তি'ৰ পুনৰ্প্ৰকাশ এই ক্ষেত্ৰত বিশেষ প্ৰয়োজন আছিল।কিন্তু বহু চেষ্টা কৰিও সফল হোৱা নাছিলোঁ।এই ক্ষেত্ৰত মই কেতিয়া,কাক ,কেনেকৈ অনুৰোধ জনাইছিলোঁ সেই বিষয়ে আৰু নিলিখোঁ।সি যি কি নহওক,এই সমস্ত কথা মই মোহন সোনোৱাল ছাৰক জনাইছিলোঁ আৰু 'যুগল-মূৰ্তি' খন পুনৰ্মূদ্ৰণ কৰিবলৈ অনুৰোধ জনাইছিলোঁ।মোৰ অনুৰোধৰ প্ৰতি সঁহাৰি জনাই তেখেতে আমাক কথা দিছিল যে 'সোনোৱাল সাহিত্য সভা'ৰ কাৰ্যক্ৰমণিকা অনুসৰি 2022 বৰ্ষত পৰ্যায়ক্ৰমে যোগেশ দাস,গগণ চন্দ্ৰ সোনোৱাল আৰু দণ্ডীধৰ ফাটোৱালীৰ স্মৃতি-দিৱস উদযাপন কৰা হ'ব আৰু প্ৰতিগৰাকী প্ৰয়াত ব্যক্তিৰ জীৱন আৰু কৰ্মাদৰ্শৰ ভিত্তিত একোখনকৈ গ্ৰন্থ প্ৰকাশ কৰা হ'ব।গতিকে দণ্ডীধৰ ফাটোৱালীদেৱৰ স্মৃতি-দিৱসৰ সময়ছোৱাতে তেখেতৰ গ্ৰন্থৰাজীৰো প্ৰকাশৰ ব্যৱস্থা কৰা হ'ব।সেই অনুসৰি কামত আগবঢ়া হ'ল।কিন্তু সমস্যা হ'ল-'যুগল-মূৰ্তি' ৰ যি মাত্ৰ এটা কপি মোৰ হাতত আছিল তাৰো বহুকেইটো পৃষ্টা আগতেই নষ্ট হৈ গৈছিল।আনকি একেবাৰে শেহৰ পৃষ্টা কেইটাও নাছিল,সেইকেইটা পৃষ্টা দণ্ডীধৰ ফাটোৱালীৰ জীৱন কালতে নষ্ট হোৱাত ফাটোৱালীদেৱে বগা কাগজ এডোখৰত নিজ হাতে শেষাংশৰ সাৰাংশ কেৱল লিখি চলত স্বাক্ষৰ কৰি থৈছিল।এতিয়া এইখন উপন্যাস কেনেকৈ পুনৰ্প্ৰকাশ কৰিব পৰা যায়? মোহন সোনোৱাল ছাৰৰ লগতে জ্যোৎস্না সোনোৱাল বাইদেউ,অদিতি ফাটোৱালী(দণ্ডীধৰ ফাটোৱালীৰ নাতিয়েক) আৰু মই সকলোতে বিচাৰি চলাথ কৰিলোঁ,কিন্তু উপন্যাসখন ক'তো নাপালোঁ।অৱশেষত মোহন সোনোৱাল ছাৰে মোৰ ওপৰতে দায়িত্ব অৰ্পন কৰিলে -মোৰ হাতত থকা পুৰণি,ফালি উৱলি যোৱা উপন্যাসখনকে সম্পাদনা কৰি প্ৰস্তুত কৰি উলিয়াবলৈ।ছাৰৰ এই যে মোৰ ওপৰত থকা বিশ্বাস আৰু তেখেতৰ উদাৰ,নিৰপেক্ষ দৃষ্টি -এই কথাই মোক আজিও আশ্বৰ্যচকিত কৰি তোলে।এজন অনা-সোনোৱাল লেখকক ,অসাম্প্ৰদায়িক উদাৰতাৰে ইমান এটা ডাঙৰ দায়িত্ব দিয়াতো কম কথা নহয়।তেখেতৰ উৎসাহ আৰু অনুপ্ৰেৰণাতে মই সম্পূৰ্ণ উপন্যাখখন সম্পাদনা কৰি তেখেতৰ হাতত জমা দিলোঁ আৰু যথা সময়ত 2022 চনত 'বৰেণ্য ব্যক্তিত্ব :দণ্ডীধৰ ফাটোৱালী: সৃষ্টি আৰু চেতনা' শীৰ্ষক গ্ৰন্থত উপন্যাসখন প্ৰকাশ হ'ল।1924 চনতে লিখা উপন্যাসখন -যিখন আজি পাবলৈ একবাৰেই দুৰ্লভ,সেইখন প্ৰথমবাৰলৈ পঢ়াৰ সুযোগ লাভ কৰিলে পাঠকে।এনেদৰেই আমাৰ বহুদিনীয়া এটা সপোনে বাস্তৱৰ ৰূপ লাভ কৰিছিল কেৱল মাত্ৰ মোহন সোনোৱাল ছাৰৰ বাবেই।এই কথাৰ বাবেই ছাৰৰ প্ৰতি মই সদায়েই কৃতজ্ঞ হৈ ৰ'ম।

     আশা ৰাখিছো-ছাৰৰ কৰ্ম আৰু জীৱনাদৰ্শই ভৱিষ্যত প্ৰজন্মক সদায়ে অনুপ্ৰাণিত কৰি যাব -জাতিক ভাল পাবলৈ আৰু জাতিৰ হকে কাম কৰি যাবলৈ।ছাৰ সদায়ে সুস্থ হৈ থাকক,সদায়ে কৰ্মসক্ষম হৈ থাকক। (সমাপ্ত)